Op de arbeidsmarkt proberen vraag en aanbod met elkaar in evenwicht te komen. De arbeidsmarkt kent een conjuncturele en een structurele kant, die uiteraard met elkaar te maken hebben. Wanneer bijvoorbeeld als gevolg van de crisis een generatie schoolverlaters een moeizame start op de arbeidsmarkt heeft, kan dat op de langere termijn gevolgen hebben voor de structurele omvang, kwaliteit en inzetbaarheid van de beroepsbevolking. En wanneer er tijdens een periode van hoogconjunctuur onvoldoende getracht wordt outsiders op de arbeidsmarkt een start te bieden, zal tijdens een volgende laagconjunctuur een nog hogere werkloosheid te zien zijn dan voorheen.
Op dit moment gaat de meeste aandacht uit naar de conjuncturele kant van de arbeidsmarkt: men richt zich met name op het beperken van de werkloosheid. Aanvankelijk was de economische rampspoed nog niet zo sterk in de werkgelegenheid-en werkloosheidscijfers terug te zien. De arbeidsmarkt reageert altijd enigszins vertraagd op de conjunctuur. Er was eind 2008 nog sprake van veel openstaande vacatures. Nu steeds meer werkgevers dalende omzetten vertalen in een dalend personeelsbestand, kantelt het beeld op de arbeidsmarkt.
De werkloosheid begint op te lopen, vooral onder jongeren. Verwacht wordt dat de werkloosheid het sterkst zal gaan oplopen in 2010. Dat geldt, wederom door de vertraagde reactie van de arbeidsmarkt op de conjunctuur, ook wanneer dan de crisis over het hoogtepunt heen is.
Gebeurtenissen op de korte termijn mogen ons echter niet afleiden van wat er structureel aan de hand is. De vergrijzing brengt met zich mee dat, om ons welvaartspeil in stand te houden, een steeds groter deel van wie in potentie kan werken ook daadwerkelijk aan de slag gaat. En dan nog het liefst in een baan met een hoge productiviteit. Daarbij moeten we blijven werken aan een kwalitatief hoogwaardige, optimaal ingezette beroepsbevolking om onze concurrentiepositie te verstevigen en er voor te zorgen dat Nederland geen ‘lage lonen’ land wordt.
Het arbeidsmarktbeleid van de komende jaren zal daar dan ook gericht op moeten zijn. Door bijvoorbeeld scholing te stimuleren, maar ook door te blijven inzetten op het betrekken en stimuleren van diegenen die een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben.
De RWI brengt jaarlijks zijn Arbeidsmarktanalyse uit. Daarin worden de recente ontwikkelingen op de arbeidsmarkt beschreven en wordt vooruit gekeken naar de nabije toekomst, maar ook naar de gevolgen voor de langere termijn. In de Arbeidsmarktanalyse beschrijft de RWI een aantal beleidsaandachtspunten. Deze punten zijn ook richtinggevend voor het werkprogramma van de RWI.
In de Arbeidsmarktanalyse 2010 worden de ontwikkelingen beschreven op de arbeidsmarkt, aan zowel de vraag- als de aanbodzijde. Vervolgens worden deze beide kanten tegenover elkaar gezet. Met name zal er aandacht zijn voor de verschillen op korte (overschot) en langere termijn (tekort) en de gevolgen voor het te voeren arbeidsmarktbeleid. De Arbeidsmarktanalyse 2010 zal ook specifiek ingaan op de 'rafelrand van de arbeidsmarkt'. Wat te doen met groepen die niet goed aan het werk komen, mensen die werken afwisselen met een positie van niet uitkeringsgerechtigde omdat ze onvoldoende rechten opbouwen (vooral jonqe, allochtone mannen in aandachtswijken)? Het zijn de werknemers die nu met de economische crisis als eerste weer op straat komen te staan. Maar onder de rafelrand zijn ook te rekenen: marginaal zelfstandigen, de groep zzp’ers tegen wil en dank, mensen met kleine baantjes, vutters met een bijbaan. Hoe groot en homogeen zijn deze groepen? Hoe kan deze flexibele schil van de arbeidsmarkt worden ondersteund om goed aan het werk te komen en te blijven? Meer dan in voorgaande jaren heeft de Arbeidsmarktanalyse tot doel om onderwerpen te agenderen voor het arbeidsmarktbeleid in de periode 2010-2012. Om deze reden zijn de sociale partners en de VNG ook actief betrokken bij de totstandkoming van de Arbeidsmarktanalyse 2010. De Arbeidsmarktanalyse 2010 zal naar verwachting in mei verschijnen.